سفر مذهبى اجتماعى كمال ضرورت دارد . اين سفر علاوه بر جهاتى كه در ساير سفرها وجود دارد يك سفر روحى و مذهبى است . بديهى است تا انسان از نظر روحى پاك و منزه نباشد نمىتواند از يك برنامهء روحى بهرهء معنوى ببرد . گاهى بعضى افراد مىپرسند : چطور است كه از نظر اسلام استطاعت مالى و استطاعت بدنى و استطاعت طريقى شرط است اما استطاعت روحى و اخلاقى شرط نيست ؟ يعنى چطور است كه حاجى بايد از لحاظ مالى آنقدر ثروت داشته باشد كه به راحتى برود به مكه و برگردد و ضربه اى به كار و كسب و وضع خانواده اش وارد نشود ، و از لحاظ بدنى بايد سالم باشد مريض نباشد ، از لحاظ راه بايد امنيت داشته باشد ، اما لازم نيست كه حاجى از لحاظ روحى و اخلاقى سرمايهء كافى داشته باشد ؟ چرا ؟ جواب اين است كه استطاعت روحى و اخلاقى هم شرط است اما با يك تفاوت و آن اينكه ساير استطاعتها شرط وجوب است و اما استطاعت روحى و اخلاقى شرط وجود است . توضيح مطلب : شرط وجوب يعنى شرطى كه تا پيدا نشود تكليفى در كار نيست . مثلًا رسيدن مال به حد نصاب شرط وجوب زكات است ، تا مال به حد نصاب نرسد تكليفى نيست . اما شرط وجود يعنى شرطى كه تا آن شرط محقق نشود عمل انسان صحيح يا قبول نيست . مثلًا پاكى لباس و بدن شرط نماز است اما شرط وجود است ، يعنى بدن و لباس بايد پاك باشد تا نماز درست باشد . همچنين حضور قلب شرط نماز است ، يعنى بايد حضور قلب باشد تا نماز مقبول واقع شود و انسان را بالا ببرد و آثار خود را ببخشد . فرق اين دو نوع شرط اين است كه انسان مكلف نيست شرط وجوب را ايجاد كند ، بلكه هروقت موجود شد آن وقت انسان تكليف پيدا مىكند . مثلًا انسان مكلف نيست كه حتماً مال خود را به حد نصاب برساند كه زكات بدهد ولى اگر به حد نصاب رسيد زكات